03 การกระจายพันธุ์และภูมิศาสตร์ — Evidence Review v0.2
สถานะเอกสาร
Evidence Review — Citation Pass
บทนำ
บทนี้ตอบคำถามว่า Trichopsis แต่ละกลุ่มมีรายงานการพบที่ใด โดยแยก distribution, occurrence record, historical record และ current occurrence ออกจากกัน การมีรายงานในประเทศหรือจังหวัดหนึ่งไม่ได้หมายความว่าชนิดนั้นครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด และรายงานจากอดีตไม่ควรถูกแปลเป็นการพบในปัจจุบันโดยอัตโนมัติ [1][2]
1. Trichopsis vittata
FishBase ระบุการกระจายของ T. vittata ในเอเชียตั้งแต่ประเทศไทยถึงเวียดนาม รวมถึงสุมาตรา บอร์เนียว และชวา และเตือนว่ารายงานในเขตประเทศจากวรรณกรรมไม่จำเป็นต้องหมายถึงการมีอยู่ในปัจจุบัน [1][2]
สำหรับประเทศไทย ฐานข้อมูล FishBase มี occurrence records หลาย locality รวมถึง Ayutthaya, Bangkok-area records, Chiang Mai, Korat และพื้นที่อื่น ๆ [2] รายการเหล่านี้ควรถูกเก็บเป็น record-level evidence ไม่ควรถูกแปลงเป็น polygon การกระจายแบบต่อเนื่องโดยไม่มีหลักฐานเพิ่มเติม
สิ่งที่สรุปได้
- มีหลักฐานการพบในประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้านหลายแห่ง [1][2]
- มี occurrence records ระดับ locality ในประเทศไทย [2]
- ขอบเขตการกระจายปัจจุบันในระดับพื้นที่ย่อยต้องแยกจาก historical records [2]
2. Trichopsis pumila
FishBase ระบุ T. pumila จากประเทศไทย ลาว และต่อเนื่องไปถึงอินโดนีเซีย [3] สำหรับประเทศไทย FishBase ระบุการพบในระบบลุ่มน้ำโขง เจ้าพระยา และคาบสมุทรไทย รวมถึง records จากนครสวรรค์ สกลนคร และจันทบุรี [4]
ข้อมูลนี้รองรับการกล่าวว่า T. pumila มีการกระจายกว้างในประเทศไทย แต่ไม่ได้รองรับการตีความว่าทุกพื้นที่ระหว่าง locality ที่รายงานเป็นพื้นที่ที่ชนิดนี้ต้องพบ
3. Trichopsis schalleri
FishBase ระบุการกระจายหลักของ T. schalleri ในลุ่มน้ำโขง และสำหรับประเทศไทยมีข้อมูลจากสกลนครและนครสวรรค์ รวมถึงบันทึกจากพื้นที่ Nam Mun/Korat ใน occurrence database [5][6]
การใช้ข้อมูลเหล่านี้ควรระบุแหล่งและช่วงเวลาของ record เพราะ type locality หรือ historical museum record มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ แต่ไม่ได้ยืนยันสถานะประชากรในปัจจุบันด้วยตัวมันเอง
4. Trichopsis cf. schalleri
ข้อมูลของ T. cf. schalleri ใน PLA-GRIM ต้องแยกออกจาก T. schalleri และจาก T. sp. (cf. schalleri) ที่ปรากฏเป็นกลุ่มศึกษาใน Panijpan et al. (2015) [7]
ดังนั้น record ภายในโครงการที่ระบุพื้นที่บางปะกง/ปากพลีควรเก็บเป็น group-specific observation/record และไม่ควรนำไปเติมขอบเขตการกระจายของ T. schalleri โดยอัตโนมัติ
5. Distribution ≠ Range Polygon
การพบปลาหนึ่งครั้งตอบคำถามว่า “พบที่ใด” แต่ไม่ได้ตอบโดยอัตโนมัติว่า “ขอบเขตประชากรอยู่ตรงไหน” PLA-GRIM จึงไม่ควรสร้าง polygon จากจังหวัด ลุ่มน้ำ หรือจุด occurrence ที่กระจัดกระจาย เว้นแต่มีวิธีการและข้อมูลที่รองรับการอนุมานเชิงพื้นที่โดยตรง
6. Historical vs Current Occurrence
FishBase ระบุโดยตรงว่ารายงานจากวรรณกรรมในระดับ territory ไม่จำเป็นต้องหมายถึงการมีอยู่ในปัจจุบัน [2] หลักการนี้ควรถูกใช้กับฐานข้อมูล PLA-GRIM ทุกชนิด: บันทึกเก่าให้คงปี/แหล่งที่มาไว้ และใช้สถานะ historical / record / current / unknown ตามหลักฐานที่มี
7. ตารางเปรียบเทียบระดับหลักฐาน
| กลุ่ม | หลักฐานการกระจายที่ใช้ในบทนี้ | ข้อจำกัด |
|---|---|---|
| T. vittata | ประเทศและ locality records ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ [1][2] | current local persistence ไม่ยืนยันจาก historical record ทุกจุด |
| T. pumila | ไทย ลาว อินโดนีเซีย และหลายระบบลุ่มน้ำในไทย [3][4] | ไม่ควรแปลงเป็น continuous range |
| T. schalleri | Mekong basin และ records ในไทย [5][6] | เวลาและ provenance ของแต่ละ record ต้องแยก |
| T. cf. schalleri | records เฉพาะกลุ่มในโครงการ | ยังไม่มีหลักฐานพอสำหรับ species-wide range |
8. สิ่งที่ยังไม่ควรสรุป
- จังหวัดที่มี record ≠ ทุกพื้นที่ในจังหวัดมีชนิดนั้น
- ลุ่มน้ำที่มี record ≠ ชนิดนั้นพบตลอดลุ่มน้ำ
- historical record ≠ current occurrence
- T. cf. schalleri ≠ T. schalleri
T. sp. (cf. schalleri)ในงานวิจัย ≠ การยืนยันว่ากลุ่ม cf. ของ PLA-GRIM เป็นกลุ่มเดียวกัน
9. PLA-GRIM Note
สำหรับข้อมูล distribution ควรเก็บอย่างน้อย taxon/group, locality, basin, record_year, source, evidence_type, current_status และ confidence/provenance แยกจากกัน เพื่อให้สามารถย้อนกลับไปดูหลักฐานต้นทางได้
เอกสารอ้างอิง
[1] FishBase. Trichopsis vittata species summary.
[2] FishBase. Trichopsis vittata territory/occurrence records. FishBase ระบุข้อควรระวังว่ารายงานจากวรรณกรรมไม่จำเป็นต้องหมายถึงการมีอยู่ในปัจจุบัน.
[3] FishBase. Trichopsis pumila species summary.
[4] FishBase. Trichopsis pumila — Thailand territory information and occurrence summary.
[5] FishBase. Trichopsis schalleri — Thailand territory information and distribution.
[6] FishBase occurrence records for Trichopsis in Thailand.
[7] Panijpan, B. et al. (2015). “Mitochondrial COI and nuclear RAG1 DNA sequences and analyses of specimens of the three morphologically established species in the genus Trichopsis … reveal new/cryptic species.” Meta Gene, 4, 17–28. DOI: 10.1016/j.mgene.2015.02.003.
Audit Status
03 การกระจายพันธุ์และภูมิศาสตร์ — EVIDENCE REVIEW v0.3 · LOCKED
สถานะการอ้างอิง: แหล่งข้อมูลระดับ source ถูกระบุไว้ในบทนี้แล้ว โดยแยก species summary, occurrence records และ historical/current interpretation ออกจากกัน การผูก canonical source_id ใน Source Registry เป็นงานข้อมูลภายในที่อยู่นอกขอบเขตการแก้ไข 02–10 รอบนี้ และไม่ถือเป็นเหตุให้เนื้อหาบทนี้ต้องค้างสถานะ LOCK